صدا و سیستم های صوتیمجموعه تجربیات شخصی در زمینه حس شنیداری و سیستم های صوتی

فرمت DVD-A یا بعبارت دیگر DVD-Audio بهمراه فرمت SACD برای Audiophile ها با کیفیت صدای بالاتر از ۱۶ بیت ارائه شده است. همانطور که از نام این فرمت پیداست اطلاعات صدا بر روی یک دیسک DVD ذخیره میگردد و نوع کدینگ اطلاعات همانند CD-Audio معمولی PCM میباشد البته با فرکانس نمونه برداری بالاتر و تعداد بیت های بیشتر. بشکلهای مختلف بر اساس تعداد بیت و فرکانس نمونه برداری میتوان اطلاعات را بر روی DVD ذخیره نمود که بالاترین کیفیت آن برای حالت استریو ۲۴bit با فرکانس ۱۹۲khz میباشد. یعنی در بهترین حالت هر ۵ میکرو ثانیه (۱۹۲۰۰۰/۱) یکبار از سیگنال آنالوگ نمونه برداری شده و به ۲۴ بیت اطلاعات تبدیل میشود. برای سیستمهای دالبی ۵٫۱ که تعداد کانالها ۶ میباشد از حداکثر فرکانس ۹۶khz استفاده میشود. میتوان از روش فشرده سازی Meridian بدون از دست دادن کیفیت MLP نیز برای بالا بردن تعداد کانالها استفاده نمود. تعدادی از سازندگان سیستم های صوتی در سراسر دنیا تنها از SACD پشتیبانی میکنند و عده ای هم مانند Meridian تنها از DVD-A و تعدادی هم مانند Linn از هردو فرمت. دستگاهی که همه فرمت ها را پشتیبانی کند Universal Player نامیده میشود. تعداد آلبوم های تولید شده برای هر دو فرمت تاکنون خیلی زیاد نبوده و معلوم نیست این Digital War به کجا بیانجامد. برای دیدن انواع فرمتهای صوتی بد نیست سری به این آدرس در ویکی پدیا بزنید.

مخفف High Definition Compatible Digital که بدست آقایان Keith Johnson و Pflash Pflaumer برای بهبود ۱۶ بیت معمولی طراحی شده است. این فرمت هم اکنون متعلق به شرکت مایکروسافت میباشد و در برابر DSD سونی قرار گرفته. اکثر چیپ های تبدیل دیجیتال به آنالوگ این فرمت رو پشتیبانی میکنند و بسیاری از سورس های دیجیتال مانند ۳۹۰ لوینسون هر دو فرمت ۱۶ بیت و HDCD رو پشتیبانی میکنند. 

بعد از ۱۶ بیت فرمتهای زیادی اومد و متاسفانه بجای استاندارد سازی یک فرمت خوب هر شرکتی فرمت خودش رو به بازار ارایه کرد. همچنان اکثر کاربران مجبورند برای پشتیبانی همه فرمتها چند تا سورس دیجیتال داشته باشند چرا که یک دستگاه اصولا همه فرمتها رو پشتیبانی نمیکنه و اگر هم این کار رو بکنه با همه فرمتها صدای خوبی نمیده.

۲۰ بیت اطلاعات رو به ۱۶ بیت کد تبدیل کردند و فرکانس باز بینی همون ۴۴٫۱ کیلو هست. منم یکبار این فرمت رو شنیدم اما نه خیلی دقیق و جدی و مقایسه ای هم نداشتم اما مشخصه صدای دیجیتال چیزیست که با این تغییرات بکلی از بین نمیره و صدا با حالت آنالوگ تفاوتهای زیادی داره.

سایت جدیدش اینجا هست.

شرکت سونی و فیلیپس برای بهتر نمودن وضعیت دیجیتال در سال ۱۹۹۹ میلادی این فرمت را ارایه نمودند و دیسکهای نوری این فرمت را SACD نامیدند (Super Audio CD). این فرمت در اکثر استودیوها مورد استفاده قرار میگیرد و در بازار دنیا تا این لحظه کمتر از ۴۰۰۰ آلبوم با این فرمت عرضه شده است. این فرمت بهمراه فرمت DVD-A با کیفیت ترین فرمتها بشمار میروند و از نظر بعضی ها SACD نسبت به سایر فرمتها بخاطر نوع کدینگ Musical تر میباشد. من هیچ تجربه ای برای مقایسه این دو فرمت نداشتم اما میدونم SACD خیلی بهتر از CD معمولیست . پروسه تبدیل سیگنال به دیجیتال DSD (مخفف Direct Stream Digital) بوده و در اینحالت دیتای دیجیتال معادل یک بیت با فرکانس بازبینی ۲٫۸۲۲۴ مگا هرتز میباشد. بیشتر در این مورد توضیح میدم اما فعلا نگاهی به اینجا بیندازید.اینجا هم لیست آلبومها هست و سایت رسمی این فرمت http://www.sonymusic.com/sacd میباشد.

مخفف MPEG-1 Audio Layer 3  میباشد. این فرمت برای فشرده سازی اطلاعات موسیقی بکار میره (فشرده سازی همراه با کاهش کیفیت) و کیفیت بالایی نداره اما بخاطر کم حجم بودن و راحتی انتقال از طریق اینترنت خیلی مورد توجه قرار گرفته. کیفیت این فرمت هم بسته به انتخاب نوع کدینگ فرق میکنه. رنج کیفیت از ۳۲ تا ۳۲۰ کیلو بیت در ثانیه متغییره و بطور معمول از ۱۲۸ کیلو بیت در ثانیه استفاده میشه و بر روی اینترنت از طریق شبکه های Peer to Peer (مانند برنامه های kazaa یا eMule) آلبومهای زیادی قابل دسترسی هست. ویکی پدیا اطلاعات بیشتری داره میتونید به اونجا هم نگاهی بندازید. اما مساله اصلی خصوصیات صدای MP3 هست که براتون خواهم نوشت. جالبه بدونید طی یک تست یک ساعته با جمعی از دوستان فرمتهای ۹۶ و ۱۲۸ و ۲۵۶ و ۳۲۰ رو تو حالت Blind شنیدیم و با سی دی اصل ۱۶ بیت مقایسه کردیم. با اینکه تست زیاد طول نکشید درک تفاوت همه اونها برای گوش کاملا امکانپذیر بود.

اولین فرمت دیجیتال برای رکورد ۱۶ بیت بود با فرکانس بازبینی ۴۴٫۱ کیلو هرتز. معنی جمله بالا اینه که از یک سیگنال آنالوگ برای تبدیل به داده های دیجیتال در بازه های زمانی کوچک (عکس فرکانس بازبینی) نمونه برداری میکنند و اندازه دامنه سیگنال نمونه برداری شده را به ۱۶ بیت اطلاعات تقریب میزنند.فواصل زمانی عکس مقدار فرکانس نمونه برداریست و معنی ۴۴٫۱ کیلوهرتز اینست که در فواصل زمانی ۲۲ میکرو ثانیه از سیگنال نمونه برداری میشود. هرچقدر فرکانس نمونه برداری و تعداد بیت های تقریب بیشتر باشد سیگنال بشکل دقیقتری به دیجیتال تبدیل میشود. اطلاعات بیشتر اینجا است.

از نظر تئوری چون گوش انسان بیشتر از ۲۰ کیلو هرتز نمیشنوه میشه با فرکانس دو برابر حداکثر فرکانس شنوایی، سیگنال رو نمونه برداری کرد و مشکلی پیش نیاد اما تعداد بیت های تقریب خیلی مهم هستند و ۱۶ بیت در یک موسیقی شلوغ، خوب از پس استرینگ های صدا بر نمیاد.

اکثر رکوردهای موجود در بازار بر روی سی دی از نوع ۱۶ بیت ۴۴٫۱ کیلو هرتز هستند.

از نظر من حتی بهترین رکوردهای ۱۶ بیت که با پیشرفته ترین متد ها در استودیوهای خوب دنیا به دیجیتال تبدیل شدند ارزش Musicality خوبی ندارند.