صدا و سیستم های صوتیمجموعه تجربیات شخصی در زمینه حس شنیداری و سیستم های صوتی

آلبوم باران عشق با آهنگسازی ، تنظیم و اجرای آقای ناصر چشم آذر و به همکاری شرکت طنین صوت به بازار عرضه شد. این آلبوم کیفیت رکورد متوسطی داشته و در استودیوی دیجیتال آقای بحرینی ضبط گردیده است. فکر کنم زمان انتشار آن پاییز ۱۳۷۳ بود. این آلبوم با تم ملایم و رمانتیک در هشت Track تنظیم شده و ساختار آن پیوسته میباشد به این معنی که هر آهنگ حال و هوایی کاملا مجزا از بقیه نداشته و مانند آثار Enigma باید آنرا از ابتدا تا انتها گوش داد. نمی دونم چرا اسم آلبوم باران عشق انتخاب شد و در ابتدای آلبوم ما صدای باران رو میشنویم؟! اطلاعاتم از ادبیات و شعر فوق العاده کم هست اما قبلا یه چیزهایی خوندم ، پس سعی میکنم دست و پا شکسته بنویسم. وقتی خاک تشنه میشه و به آب نیاز پیدا میکنه ابر و باد سراسیمه به حرکت در میان تا از آسمان بارانی بر زمین ببارد و زمین مرده دوباره زنده شود. زمین همان عالم خاکی است که انسان از عالم بالا به آن هبوط کرد و بقول بعضی ها کویر. آب هدیه ای که از آسمان به کویر نازل شد. شاید عشق همان بارانی باشد که عالم بالا به انسان هدیه داده است تا او را زنده سازد. بقول شاعر هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق. البته این تعابیر بیشتر اشاره به عرفان داره تا عشق میان دو انسان و آلبوم آقای چشم آذر هم در مورد عشق دو انسان هست نه عرفان اما اگه خود عشق رو با هر معنایی به باران تشبیه کنیم خیلی به خطا نرفتیم. احساس من که اینطوریه و تماشای باران و شنیدن صدای اون حال و هوای خاصی به من میده که بی ربط به عشق نیست. شاید اگه در یک جمله بگم این میشه : “زیر باران عاشق ترم”. این آلبوم منو بیاد سالهای آخر دانشگاه میندازه و تاثیر خاصی بر روی من داره. در بخش لذت شنیداری یکی از پارامتر ها حافظه قبلی هست ، یعنی این آلبوم رو شما در گذشته در چه شرایطی شنیدید و به چه شکلی با اون ارتباط پیدا کردید. موسیقی بشکلی خوب حال و هوای عشق رو بیان میکنه و در آهنگ شور عشق به اوج میرسه و دوباره آرام میگیره و به رهایی میرسه. شروع آشنایی در آهنگ اول باران عشق نام دارد و در آهنگ دوم آهنگساز سعی داره سختی انتظار رو تصویر کنه. آهنگ سوم به دیدار میرسه و در آهنگ های پنج و شش به اوج یعنی شور عشق میرسه. موسیقی در آهنگ “خواب” آرام میشه و شنونده رو بشکلی دوست داشتنی نوازش میکنه و به طلوع و رهایی میرسه. باید بگم در مورد این آلبوم میشه خیلی بهتر از این نوشت اما من بهتر از این نمیتونم بنویسم و پیشنهاد میکنم خود آلبوم رو بشنوید. شنیدن این آلبوم باعث میشه به حرف آقای امیر جلالی برسم که میگه ارتباط با موسیقی خیلی مهمتر از خود سیستم هست.

شرکت آوین آوا به مدیریت آقای امیدوار هم اکنون نمایندگی انحصاری محصولات شرکت Acoustic Revive را در اختیار دارند. این شرکت ژاپنی سازنده انواع Accessory و ابزار Tuning میباشد. اینجا لیستی از محصولات بزبان انگلیسی میباشد و چون سایت این شرکت بزبان ژاپنی است بهتر است فایل PDF را مطالعه نمایید.

جمعه چهاردهم مهرماه ساعت هفت در استودیوی آوین آوا مراسمی برای دمو ، تست و معرفی چند محصول جدید برپا بود. دوستداران صدا از استودیو های مختلف بهمراه دیگر اعضای آوین آوا حضور داشتند. دمو مربوط میشد به سیستم مبتنی بر بلندگوی Manger مدل ۱۰۷ و الکترونیک رفرنس Shanling . جمعیت نسبتا برام آشنا بود ، دکتر کیهانی ، مهندس قادرپناه ، مهندس سلیم زاده ، دکتر روحانی ، آقای امیر جلالی ، آقای پورسرخ و بخش فنی آوین آوا آقای مهندس تیموری. جلسه با صحبتهای آقای وحید صفوی زاده شروع شد و ایشان توضیحاتی را در مورد برنامه دادند. برای شروع قرار شد در مورد دو مدل جدید و رفرنس Shanling یعنی سورس T500 و آمپلی فایر A500 صحبت کنم و در ادامه به مبحث نویز و هام در سیستمهای صوتی بپردازم. در بخش اول در مورد مشخصات دو دستگاه توضیحاتی دادم و تا حدی مفهوم هر یک از مشخصه ها رو بیان کردم. سورس T500 خصوصیات جالبی داشت و از دو تا PCM1704 بطور موازی در هر کانال استفاده میکرد ، در طبقه آخر هم از لامپ مدل EH6922 بهره میبرد. سیستم از upsampling استفاده میکرد و در بخش پردازش دیجیتال دیتای DSD هم رمزگشایی میشد. این سورس هم CD معمولی رو میخونه و هم SACD رو. بخاطر کارکرد کم (کمتر از ۴۰ ساعت) از آقای امیدوار خواستم دمو با T300 انجام بشه و در انتها از SACD اون قطعاتی پخش بشه. آمپلی فایر A500 قلب صدای سیستم رو شکل میداد و برای درایو بلندگو از ۱۲ تا ترانزیستور Sanken در هر کانال بشکل موازی در طبقه آخر استفاده میکرد. Power Supply ها در دو بخش Pre و Power از هم جدا بودند تا سیستم بهتر به مدارات جریان بده و تا ۲۰ وات اول این آمپلی فایر در مد Class A کار میکنه. با بیشتر شدن توان سیستم به Class A/B میره تا توان حرارتی بالا ایجاد نشه. این آمپلی فایر تا به ۲ اهم هم جریان میده و از نظر درایو بلندگو هیچ مشکلی نداره. بنظر من مشخصات این آمپلی فایر خیلی به Krell 400xi نزدیک هست. آمپلی فایر زیاد کار نکرده بود اما صدا خوب بود و حالت خشک و unrich نداشت. البته با کارکرد بیشتر پوسته صدا طراوت بیشتری پیدا میکرد و صدا از لحاظ هارمونیکی کامل تر میشد. اولین چیزی که به نظر میرسید کنترل کامل آمپلی فایر بر روی بلندگو بود بخصوص در Bass Line که ضربات بخوبی رندر میشد ، بدون پراکندگی و بهم ریختن تصویر و صدا حالت فوروارد پیدا نمیکرد. بعد از معرفی دو کامپوننت رفتم سراغ مساله نویز و هام در سیستمهای صوتی. اول از مفهوم انتقال انرژی توسط سیستم و تبدیل اون به صدا گفتم و بعد تشریح انواع سیگنال مزاحم (نویز و هام) . نویز به شکلهای مختلف به سیستم اعمال میشه مانند امواج الکترومغناطیسی ، القاء میدان های ثابت و متغییر الکتریکی و مغناطیسی و تماس مستقیم (انتقال بار الکتریکی). در اولین فرصت مبحث نویز و هام رو تو سایت مینویسم. بعد از مقدمات آقای مهندس تیموری دو محصول جدید شرکت ژاپنی Acoustic Revive رو معرفی نمودند. RR-77 یک تولید کننده موج الکترومغناطیسی با هارمونیک اصلی ۷٫۸۴ هرتز برای بهینه شدن فضای شنیداری و یک نویز گیر بنام RGC-24 . بعد از معرفی محصولات ، دمو با یک آلبوم با کیفیت Chesky شروع شد.( Chesky رو بعدا معرفی میکنم) قبل از پخش هر آهنگ خصوصیات فیزیکی مربوط به صدابرداری و شکل ضبط رکورد توضیح داده میشد. آلبوم رو آقای دکتر کیهانی آورده بودند و باید بگم خیلی عالی بود. اکثر رکوردهای دیجیتال ۱۶ بیت تو فرکانسهای وسط و بالا ساختار درستی ندارند اما این دیسک خیلی عالی بود و باعث میشد صدا در فرکانسهای بالا شفاف ، راحت و طبیعی پخش بشه. صدای سیستم فوق العاده بود هر چند در ابتدا کمی این احساس رو داشتم که صدا نیاز به تحرکت بیشتری داره اما این حالت خیلی کمرنگ بود و اصلا توجه شنونده رو جلب نمیکرد و شنونده براحتی میتونست با موسیقی ارتباط برقرار کنه. صدا توسط بلندگوی منگر خیلی سریع render میشد و Start ، Stop های هر استرینگ با دقت بالا بدون کندی ، بیرون زدگی و انرژی اضافه پخش میشد. صدای منگر تمیز ، خالی از انرژی اضافه و سایه برای صدا بود. این مشخصه منگر وجه تمایز اون از بلندگوهای درایوری هست و باعث میشه شما احساس کنید صدا حالت زنده تری دارد. Event ها بسرعت و Quick باز تولید شده و شنونده صدای اضافه نمیشنوه. تصویر صدا تمرکز زیادی داره و MSW از ۸۰ هرتز رو تا ۳۵ کیلو هرتز بتنهایی پوشش میده. واقعا پوشش دادن این گسترش فرکانسی کار راحتی نیست و داشتن رفتار خطی و پاسخ فرکانس خوب در چنین بازه ای ساده نیست. در مورد MSW و کمپانی منگر بیشتر و در پستی جدا خواهم نوشت. شاید منگر در مسیر تکامل MSW و ساخت بلندگو باید به مشخصه های زیر بیشتر بپردازه :
۱٫ صدای Open تر در بازه فرکانسی هنگام رندر کردن Complex Music
2. بهتر و راحت تر رندر کردن استرینگ های موازی (Parallel Processing) مانند دو استرینگ صدا با بازه فرکانسی نزدیک به هم
۳٫ Neutrality بیشتر
۴٫ Microdynamic بهتر در پردازش چند استرینگ صدا
۵٫ Coherence و یکدست بودن بیشتر در ناحیه Crossover
البته روی کاغذ نمیشه خیلی در مورد صدا حرف زد و معتقدم باید صدا توسط خود شما شنیده بشه چون در نهایت جدای همه مشخصه ها ، صدا یک اثر خاص بر روی شما داره که ممکنه دوست داشته باشید و ممکن هم هست صدای دیگری رو بپسندید. منگر صدای خاص خودش رو داره و از نگاه من صدای اون شنیدنی هست. برگردیم به شو ، صدا اون لطافت Tube رو بخاطر T300 در خود داشت و همونجوری که من دوست داشتم سیستم Setup شده بود یعنی استفاده از Tube در طبقات Upstream و Solid در طبقات Downstream . صدای سیستم کاراکتر خاصی رو بشکل مشخص و بارز از خودش نشون نمیداد و تغییر حالت صدا در ولوم های بالا بر میگشت به توان آکوستیکی اتاق ، بازه دینامیکی بلندگو و توان کابل بلندگو در انتقال سیگنال جریان. Bass تا جایی که بلندگو گسترش داشت بخوبی و دقت پخش میشد و کاملا در کنترل A500 بود و منگر هم با دو تا درایورش حتی در ولوم بالا خوب از پس استرینگ های ناحیه پایین بر میامد. صدای مجموعه خوب و شنیدنی بود و به شنونده اجازه میداد بخوبی با موسیقی ارتباط برقرار کنه. با گرم شدن تدریجی آمپلی فایر و آلبوم الکترونیک شولز آقای امیرجلالی صدا به اوج رسید. رکورد کیفیت بالایی داشت و طیف فرکانسی اصوات زیاد هم پوشانی نداشت ، بخاطر این مساله صدا شفافیت ، راحتی و جریان فوق العاده ای داشت. بنظر میرسه چون موسیقی الکترونیک از مسائل صدا برداری و محیط آکوستیکی بی نیاز هست کیفیت رکورد در کلاس بالاتری قرار میگیره. اعتراف میکنم تا حالا در استودیوی آوین آوا چنین صدایی نشنیده بودم. بعد از آلبوم Klaus Schulze یک آلبوم Rock پخش شد که اونم صدای خوبی داشت و جمعیت رو تحت تاثیر قرار داد. اگه دقت کرده باشید موقع دمو صدا وقتی صدا خوب نیست بیشتر آدمها شروع میکنن با همدیگه حرف زدن اما تو این شو کمتر کسی با بغل دستی حرف میزد و جمعیت به صدا گوش میداد. صدای Sax در ناحیه بالا بخوبی رندر میشد و فقط کمی حالت فوروارد داشت. با شناختی که از VDH دارم فکر میکنم این مساله به کابل بلندگو بر میگشت و همانطور که قبلا گفتم منگر نیاز به کابل بلندگوی خوب داره. کابل بلندگو باید اثر سلفی خازنی کم داشته باشه و خیلی سریع انرژی رو منتقل کنه . مساله Matching همیشه باید لحاظ بشه. بعد از پخش موسیقی استراحتی داده شد تا از جمعیت پذیرایی بشه. وقت مناسبی بود برای گرفتن عکس. با آقای امیر جلالی صحبت میکردم ، ایشان به نکته جالبی اشاره داشت و میگفت برای من خود موسیقی خیلی مهم هست و نه سیستم صوتی ، البته ارزش سیستم صوتی هم بجای خود ولی برای لذت بردن از موسیقی باید درکی خوب از موسیقی داشت. بنظرم این حرف کاملا درست هست و مساله ایست که خیلی ها به اون توجه نمیکنند. هدف ارتباط ما با موسیقی است و وظیفه سیستم این وسط فقط اینه که ما رو با موسیقی تنها بگذاره. در استودیو میهمانانی از استودیوهای بم آهنگ ، راگا و تم حضور داشتند و آقای مهندس جوادی (مدیر مسئول نشریه صنعت صدا و تصویر) هم تشریف آورده بودند. بعد از استراحت کوتاهی آقای صفوی زاده توضیحات کوتاهی در مورد منگر به حاضران دادند و در ادامه آقای دکتر روحانی در مورد چگونگی درک صدا در مغز انسان مطالبی را بیان نمودند. دکتر روحانی توضیح دادند که هر چقدر میزان اعوجاج و نویز کمتر باشد سلولهای مغزی در نهایت خستگی کمتری بعد از شنیدن موسیقی خواهند داشت. صدای شفاف و دقیق بهتر و راحت تر پردازش شده و صدای اضافه و بطور کلی Distortion میزان تمرکز را کاهش داده و در طولانی مدت ذهن خستگی بیشتر را تجربه خواهد کرد. در پایان هم اشاره ای داشتند به نگاه دانشگاههای معتبر امریکا (که بر روی چگونگی پردازش صدا در مغز کار میکنند) به بلندگوهای منگر.
با تشکر فراوان از آقای امیدوار بخاطر پذیرایی و دموی خوبشان در استودیوی آوین آوا.
سیستم دمو بشرح زیر بود :

Shanling T500 SACD Player
Shanling T300 CD Player
VDH INSPIRATION HYBRID Interconnect 1m
Shanling A500 Integrated Amplifier
VDH INSPIRATION HYBRID Speaker Cable 2.5m
Manger Zerobox 107

مدت کوتاهی است که اولین نشریه تخصصی مربوط به صدا ، سیستمهای صوتی ، سیستمهای ویدیوئی ، سیستمهای استودیویی در ایران منتشر میشه. البته الان فکر میکنم به شماره ششم رسیده باشه. این نشریه به مدیر مسئولی جناب آقای مهندس فرهاد جوادی اقدم اداره میشه و فعلا هر دو ماه یکبار منتشر میشه. پیشنهاد میکنم اگه علاقه مند بودید نگاهی به اون بندازید. نباید انتظار داشت برای شروع خیلی عالی باشه اما مطمئن هستیم با تلاش آقای جوادی و دست اندرکاران نشریه روز به روز بهتر میشه. اگه کسی علاقه مند به همکاری بود میتواند با دفتر نشریه تماس بگیرد.

شماره دفتر نشریه : ۸۸۶۰۰۱۷۳-۰۲۱

آدرس دفتر نشریه : تهران ، بزرگراه کردستان ، خیابان شهید علیخانی ، بیست متری گلستان ، دوازده متری سوم ، پلاک ۳ ، مجتمع مطبوعات تخصصی کشور

آدرس سایت : www.avi-magazine.org

یه نکته خیلی مهم اما کوچک هست که باید بدونیم. به اجزای بالایی سیستم مثل Transport و DAC و Pre میگن Upstream و به اجزای پایین مثل Power Amplifier یا بلندگو میگن Downstream و این اصطلاحات نسبی است یعنی میشه بگیم Power Amp نسبت به بلندگو Upstream هست و Pre Amplifier نسبت به DAC میشه Downstream . برای روشن و یا خاموش کردن سیستم باید مساله ای رعایت بشه اونم اینه ، برای روشن کردن سیستم از Upstream شروع کنید یعنی اول Transport رو روشن کنید و بعد DAC رو و بعد Pre Amplifier رو و بعد Power Amplifier رو. برای خاموش کردن سیستم باید عکس این این مسیر طی بشه یعنی اول از همه Power Amplifier باید خاموش بشه بعد Pre Amplifier و … اما دلیل این مساله بر میگرده به طراحی مدارات input/output (I/O) circuit در الکترونیک و مساله Ground Line . فرض کنید Power Amp روشن باشه و شما یک Pre Amp رو روشن کنید ، اگه هنگام روشن شدن Pre یک پالس ولتاژ به دو سر ترمینال خروجی Pre بیاد که دامنه اش حداکثر باشه اونوقت Power شما این سیگنال رو تحویل بلندگو میده و ممکنه شما با آسیب دیدگی بلندگو و Power Amplifier هر دو مواجه شوید. این مساله در سیستمهای حرفه ای تر دیده نمیشه اما در هر صورت توجه به این نکته میتونه مفید باشه. 

مساله مهمی که از نگاه اشخاص متفاوت هست و گاهی درک آن برای بعضی ها عجیب مساله حساسیت گوش انسان در مقابل کیفیت سیستم صوتی است. شاید اگه از بیرون نگاه کنید کمی عجیب باشه که چرا در مورد یک سیستم صوتی پیشرفته که گوش شما نتونست ایرادی از صدای اون بگیره یک شنونده حرفه ای توانسته محدودیت های اون رو تشخیص بده و کلی در مورد صدای اون حرف بزنه. بیبینید گوش انسان میتونه با تجربه بیشتر و دقت در صدا تکامل پیدا کنه، به این معنی که با استمرار در شنیدن و افزایش تجربه حساسیت گوش افزایش پیدا میکنه و گوش شنونده در جایگاه بالاتری از یک گوش عادی در تشخیص تفاوت ها قرار میگیره. همانطور که در بحث قبلی گفته شد اینطور نیست که گوش شخص عادی درست نشنود و شنونده حرفه ای درست بشنود نه، بلکه این وسط فقط حساسیت گوش انسان بیشتر میشود و تفاوتها در نگاه شنونده حرفه ای نسبت به یک شنونده عادی خیلی بیشتر نمایان هست. دقیقا مثل دیدن یک تصویر از فاصله دور و نزدیک . هر چقدر به یک تصویر نزدیکتر باشیم آنرا واضح تر میبینیم و تفاوت تصویرهای کپی را از اصل بهتر درک میکنیم و هر چقدر از تصویر دورتر باشیم تفاوتها کمتر به چشم می آید. برای همین هست که وقتی جلوی من و شما دو تا سیستم قرار میدن که تفاوت زیادی به گوش ما ندارند ، به گوش یک شنونده حرفه ای دو سیستم خیلی متفاوت صدا میدهند. این مساله بارها تجربه شده که یک شنونده تازه کار با یک صدای عالی روبرو شده اما فقط گفته “صدا خوب هست اما بنظرم اصلا به این قیمت نمی ارزد” ، یعنی گوش شنونده عادی در ابتدا تفاوت ها رو کم میبینه در حالی که یک شنونده حرفه ای تفاوت ها رو بیشتر میبینه. در مورد ساز نوازندگان هم همینطوره، یک نوازنده تازه کار با هر سازی میتونه شروع کنه اما هر چقدر تجربه شنیداریش بیشتر میشه گوشش تفاوت اصوات مشابه رو بهتر و بیشتر درک میکنه و بعد از یک مدت بسمت یک ساز بهتر میره و این حرکت توقف نداره. بنابر این میشه گفت اندازه تفاوتها در نگاه یک شنونده حرفه ای با یک شنونده معمولی متفاوت هست و البته همه انسان ها این قابلیت رو دارند که با شنیدن بیشتر گوش حساس تری داشته باشند. اگه در مورد صدای یک سیستم رفرنس کلی مطلب نوشته میشه دلیلش اینه که گوش شنونده حرفه ای تونسته تفاوتها رو بخوبی بشنود و بیان کند. مساله افزایش حساسیت باعث میشه شنونده با مرور زمان محدودیت های سیستم خودش رو در مقایسه با سیستمهای بهتر بیشتر درک کنه و بسمت خرید یک سیستم بهتر برود و این حرکت کاملا طبیعی است اما مشکل اینجاست در دنیای ما دقت سیستم رابطه نسبتا خطی (در مقیاس لگاریتمی) با قیمت سیستم داره و ما مجبور میشیم بیشتر هزینه کنیم. این وسط تحلیل گران صدا هم به اندازه کافی سعی در قلقلک دادن شنونده میکنند تا اونرو بسمت تغییر سیستم صوتی هدایت کنند و از این طریق سود تجاری صنعت های فای رو بالا نگهدارند. من خیلی خوب نتونستم از پس خودم بر بیام و جلوی این مساله رو بگیرم اما محدودیت مالی این مشکل رو فعلا برام حل کرده. اگه شما خیلی محدودیت مالی ندارید سعی کنید تا اونجایی که تفاوتها براتون ملموس هست بسمت تغییر سیستم صوتی پیش بروید و اگه از سیستم فعلی راضی هستید سعی کنید شنیدن موسیقی های بیشتری رو تجربه کنید نه تغییر سیستم رو. تاکید بیشتر بر شنیدن موسیقی و نه تغییر سیستم مسیر بهتر و کم هزینه تری هست و البته اگر تناسب لازم بین دو مسیر رعایت بشه مشکلی نخواهد بود. یه مساله دیگه هست اونم اینه وقتی توان مالی خرید یک سیستم رو ندارید برای شنیدن صداش اقدام نکنید چون ممکنه دیگه سیستم خودتون براتون شنیدنی نباشه. هدف در نهایت لذت از موسیقی و به آرامش رسیدن است ، اگه به همه چیزها بصورت کاربردی نگاه کنیم و برای اونها تا اونجا که نیاز واقعی ما رو برآورده میکنند هزینه کنیم با مشکلی مواجه نخواهیم شد.